logo

Appingedam

HISTORISCH CENTRUM
In de late middeleeuwen werd Appingedam een belangrijke havenplaats in Groningen. Met een open vaarweg naar zee (zelfs beter dan de open verbinding naar Groningen). Appingedam wist zeer lang de overheersing van de stad Groningen te weerstaan. Maar in de 15e en 16e eeuw werd de stad Appingedam vele malen geplunderd.

In 1327 verkreeg Appingedam stadsrechten. In dat jaar erkenden de vertegenwoordigers van de zeven Friese Zeelanden, verenigd in het verbond van de "Upstalboom", de al van oudsher bestaande rechten en gewoonten en leggen deze vast in de zgn. buurbrief. Vermoedelijk is deze brief opgesteld in Aurich (Ost-Friesland), niet toevallig ook nog heden ten dage Appingedams officiële en mooie partnerstad.

De historische binnenstad is één grote verzameling monumenten. Tientallen eeuwenoude panden zijn fraai gerestaureerd, bestrating en straatmeubilair zijn stijlvol aangepast. Enkele in het oog springende bouwwerken zijn:
Nicolaikerk
raadhuis 1630
hangende keukens
voormalige rechtbank (1844)
Franse school
veerhuis (naar Groningen)
theekoepels Wijkstraat
synagoge Broerstraat


-Terug naar Appingedam-

Biessum

BIESSUM EEN MONUMENTALE WIERDE BIJ DELFZIJL (mede naar brochure van R.H.J. Klok)

Wierde = in aanleg meestal een natuurlijke verhoging in het landschap (kwelders en maren). Later door menselijke bewoning en bewerking verder verhoogd.

Wierden is de Groningse benaming voor terpen, terp betekent gewoon dorp. Wierden komen ook voor in Friesland, Noord-Holland en Noord-Duitsland. Noord-Groningen en Friesland kenmerken zich door de aanwezigheid van dit zeer bijzondere en herkenbare wierdenlandschap. De wierde Biessum is circa 3-4 meter hoog. In vergelijking met Hogebeintum of Eenumerhoogte is dat niet hoog, deze zijn 8 meter hoog.

Het bijzondere van Biessum is de opgereptheid. De wierde ontstond 400 jaar v.C. De indeling, een stervormige verkaveling, is nog herkenbaar. En de ringweg of osseweg is nog intact, de boederijen staan met de achterzijde naar de ringweg. Waarschijnlijk was de huidige struktuur reeds 2000 jaar geleden al aanwezig. De andere wierden in de omgeving zijn bijna allemaal aangetast door de gehele of gedeeltelijke afgraving zoals het geval is met Marsum gelegen op 1 km van Biessum. In Marsum staat alleen de 12e eeuwse romaanse kerk nog midden op het restant van de oude wierde. Vanwege zijn ongeschondenheid is Biessum een archeologisch monument. Het is jammer dat het café/kruidenierswinkel midden op de terp niet meer aanwezig is, evenals de smederij, klompenmakerij en schoenmakerij. In 1915 bestond de gemeenschap uit ongeveer 100 personen. Het kerkpad leidt naar Uitwierde, gelegen op 600 meter afstand, Biessum bereikte nooit de status van kerkdorp.

De radiale indeling strekte zich ook uit buiten de wierde. Dit bestaat uit maden of meeden (hooilanden), fennen (weilanden) en valen, fellingen of houwen (bouwlanden). De wateroverlast zal in het algemeen van tijdelijke aard zijn geweest zodat deze percelen wel gebruikt konden worden, anderzijds heeft de waterdreiging (tot de volledige bedijking) voorkomen dat de wierden zich tot grotere plaatsen hebben ontwikkeld.

Tot slot: Geen enkele bijzondere gebeurtenis op de wierde heeft de geschiedenisboekjes gehaald. Geen historisch belangrijk feit kan ermee in verband worden gebracht. Een gewone groep boerenmensen hebben op dit kleine oppervlak geleeft, gewerkt en zijn er gestorven, zoals op vele andere plaatsen in het kustgebied. Het is zeer zeker de moeite waard de hier aanwezige erfenis van meer dan twintig eeuwen voor de huidige en toekomstige generaties ongeschonden te bewaren.

-Terug naar Biessum-

Solwerd

HEILIGE PLAATS
Het dorpje Solwerd is tegenwoordig helemaal opgenomen in de bebouwing van Appingedam. De voormalige pastorie is één van de bewaard gebleven wemen in de provincie Groningen. Het gebouw heeft een onderkelderde voorbouw. In de muur een steen met het jaartal 1554. Van dit dorpje bestaat een oude legende over het ouwelputje van de kerk van Solwerd.

Naar verluidt hadden drie Joden de zilveren vaas (ciborium) met de ouwel uit de kerk van Solwerd gestolen. De ouwel wierpen zij in een put. Toen ontdekt werd dat uit de put een helder licht straalde, werd boven de put een kapel gebouwd. De plek werd tot heilige plaats verheven. Gelovigen schonken vele offers en geld aan de kerk hetgeen een doorn in het oog was van de pastoor van Appingedam. De kapelaan van Solwerd was immers ondergeschikt aan de pastoor, daarom eiste de pastoor een deel van de opbrengst op. Aan de hevige tweestrijd kwam pas een eind toen paus Clemens VI in 1525 zowel de stad Groningen (!) als Appingedam een deel van de opbrengst toewees. De heilige put werd tenslotte, ruim na de reformatie, in 1681 gedempt.

-Terug naar Solwerd-

`t Zandt

SARRIESHUT
foto sarrieshut 't Zandt/Leermens
De leermstermolen is in 1957 gesloopt en gedeeltelijk weer opgebouwd in de Keukenhof. Wat bewaard is gebleven is de sarrieshut. Dit gebouw stond vroeger altijd naast de molen. Het is een overblijfsel van het voormalige belastingsysteem.

Vroeger werden belastingen door de provincie geheven. De belasting op het malen van graan is in het Noorden eind 16e eeuw ingevoerd. In Groningen is de datering van de ordonnantie van de staten van Stad en Ommelanden 12 juni 1623. De uitvoering van deze maatregel bleek in de praktijk erg moeilijk. Daarom is 5 jaar later besloten tot een scherpere controle.
Groningen kende 73 graanmolens. Bij iedere molen kwam een provinciale belastingambtenaar te wonen. De naam van deze ambtenaar was "chercher", later verbastert tot sarries, vandaar sarrieshut. De sarrie was niet populair. Het brood werd natuurlijk nog duurder door deze maatregelen. Deze vorm van belasting heeft ongeveer 200 jaar bestaan in de provincie Groningen.
Bij de afschaffing van de belasting in 1855 was het aantal molens toegenomen tot 216. Bijna alle sarrieshutten zijn verbouwd of afgebroken. In 1929 waren er nog 14. In 1993 nog 10. Nu zijn er nog 5 bewaard gebleven, waarvan 3 gewoon bewoond worden. (Leermstermolen, Harendermolen, Oostwold, Uithuizermeeden en Zandeweer.

-Terug naar 't Zandt-


Groningen en Grunneger, copyright W.Bouwland