Groningen en Grunneger
Scheefste torens en andere bijzondere torens .......
[ Ackoy ]
[ Aduard ]
[ Aldeboarn ]
[ Alkmaar ]
[ Alkmaar waagtoren]
[ Andijk ]
[ Appingedam ]
[ Amersfoort ]
[ Amsterdam ]
[ Amsterdam ]
[ Amsterdam ]
[ Antwerpen ]
[ Asperen ]
[ Austerlitz ]
[ Babel ]
[ Bad Frankenhausen ]
[ Barneveld ]
[ Bedum ]
[ Bergen ]
[ Bierum ]
[ Bismarck ]
[ Bologna ]
[ Brabant ]
[ Brakel ]
[ Brussel ]
[ Cashel ]
[ Delft ]
[ Delfzijl ]
[ Delfzijl ]
[ Delfzijl ]
[ Den Haag ]
[ Deventer ]
[ Den Briel ]
[ Dordrecht ]
[ Drienerlo ]
[ Eastborne ]
[ Edam ]
[ Eemshaven ]
[ Elburg ]
[ Emmeloord ]
[ Friesland ]
[ Garsthuizen ]
[ Geertruidenberg ]
[ Gent ]
[ Goedereede ]
[ Groningen ]
[ Groningen Watertoren ]
[ Groningen Klimtoren ]
[ Groningen A-poort ]
[ Harlingen ]
[ Heerlen ]
[ Heiligerlee ]
[ Heinenoord ]
[ Hippolytushoef ]
[ IJzertoren ]
[ Jorwert ]
[ Kampen ]
[ Kantens ]
[ Kootwijk ]
[ Kopenhagen ]
[ Leeuwarden ]
[ Leeuwarden ]
[ Leiden ]
[ Lier De ]
[ Lier ]
[ Londen ]
[ Loppersum ]
[ Marienhafe ]
[ Mechelen ]
[ Middelburg ]
[ Midlum ]
[ Midwolde ]
[ Monnickendam ]
[ Montreal ]
[ Nijmegen ]
[ Noordwolde ]
[ Oirschot ]
[ Onstwedde ]
[ Oostmahorn ]
[ Oudkarspel ]
[ Parijs ]
[ Pernis ]
[ Pijnacker ]
[ Pilsum ]
[ Pisa ]
[ Ransdorp ]
[ Rotterdam ]
[ Rotterdam ]
[ Rotterdam ]
[ Rotterdam ]
[ San Francisco ]
[ Schiedam ]
[ Schiermonnikoog ]
[ Schildwolde ]
[ Schiphol ]
[ Schouwen ]
[ Slochteren ]
[ Sluis ]
[ Sneek ]
[ Stadskanaal ]
[ Stedum ]
[ Suurhusen (bij Aurich) ]
[ Tiel ]
[ Toornwerd ]
[ Tzum ]
[ Ulm ]
[ Utrecht ]
[ Veere ]
[ Vechten ]
[ Veluwezoom ]
[ Vlissingen ]
[ Vurste (bij Gent) ]
[ Vijlen ]
[ Wagenborg ]
[ Warfhuizen ]
[ Westkapelle ]
[ Westzaan ]
[ Workum ]
[ Woudrichem ]
[ York ]
[ Zaltbommel ]
[ Zeddam ]
[ Zierikzee ]
[ Zwolle ]
Ga hier naar de geschiedenis van Groningen
Eenzame torens, deze pagina
Eenzame torens in Brabant en de losstaande torens in Groningen.Han van Meegeren: www.cubra.nl/specialebijdragen/torens/inleiding.htm
Ook in Groningen staan torens eenzaam zoals in Brabant veel voorkomt: Westerdijkshorn en Toornwerd hadden ooit een kerk met toren. De torens die daar nu staan zijn gebouwd ter vervanging van de voormalige kerktoren, ze hebben nu de functie van klokketoren. De andere losstaande torens in Groningen hebben een eigen ontstaansgeschiedenis, los van de kerk: Baflo Ezinge Finsterwolde Garmerwolde Meeden Noordbroek Scheemda 't Zandt Zandeweer Zeerijp en Zuidbroek.
In Brabant is de status van de losstaande torens vergelijkbaar maar deze hebben een geheel andere historische achtergrond. Vandaar bijgaande opsomming van Han van Meegeren, deze torens passen in mijn verzameling torens.
De meeste van de genoemde torens in Brabant zijn alleenstaand geworden door het slechte onderhoud van de kerk ten gevolge van de reformatie-oorlog. Dit is voor de losstaande torens in Groningen niet het geval.
In 1594 ging men in Groningen over naar de gereformeerde godsdienst. In 1648 was dat ook in Brabant het geval maar werd uiteindelijk niet door de meerderheid van de bevolking gedragen. Met als gevolg kleine protestantse gemeenschappen en slecht onderhoud van de kerken.
Neder-Andel
Gebouwd 14e eeuw, de H Romboutskerk is afgebroken in circa 1850. Bijzonder: gemetselde spits en het graf van Jan Claesen, trompetter van de Prins.
Beek en Donk
St Michaëlkerk gebouwd 15e eeuw, afgebroken 1813. Bijzonder: de toren is in 1672 herbouwd na instorting, het dorp Beek verplaatste zich iets noordelijker.
Bergeijk (klokketoren)
Kerk gebouwd in de 15e en 16e eeuw. In 1650 stortte de toren in en verwoestte het schip. Bijzonder: Eerst in 1893 werd de kerk hersteld, in 1965 weer ernstig vervallen en in 1977 gerestaureerd. Klokkenhuis gebouwd in 1669 met de Katharinaklok uit 1367.
Berkel-Enschot
Kerk gebouwd 15e eeuw, afgebroken 1839. Bijzonder: toren (Kempische gotiek) fungeert nu ook als herinneringskapel en monument ter herinnering aan de executies van 13 personen wegens het preken (op 26 juli 1942 namens 10 kerkgemeenten) tegen de Jodenvervolging.
Bladel
Gebouwd in de 15e eeuw, afgebroken in 1879. Bijzonder: in 1879 werd er een nieuwe kerk tegenaan gebouwd welke vervolgens al in 1925 weer is afgebroken.
Chaam
Gebouwd in 1426, opgeblazen in 1944. Bijzonder: de kerk is gerestaureerd in 1943, het jaar voordat het opgeblazen werd. De toren had, evenals de toren in Andel, een spits geheel opgemetseld met bakstenen in Gotische stijl. De peervormige spitsbekroning is overgebleven en staat naast de huidige protestantse kerk. De oude klok uit 1342 staat in de huidige protestantse kerk.
Cuijk
De St Martinuskerk is gebouwd in de 15e/16e eeuw, afgebroken in 1913. Bijzonder: de achtkantige spits is er op gezet met de restauratie in 1956, de toren is nu een tentoonstellingsruimte.
Diessen
De kapel van het St Theresiagesticht is gebouwd in 1894, afgebroken 1986. Bijzonder: Het torentje was onderdeel van het St Theresiagesticht. Bijzonder: het torentje zal geplaatst worden bij het ontmoetingscentrum de Eenhoorn. In de kronieken van het Theresiagesticht staat beschreven dat in de koperen bol op het torentje relikwieën verborgen zijn. En wel van Aloisius, Ursula, Donatus en Leonardus. Zondag 15 april 2006 was het zo ver. Op de Westerwijk 3 werd onthuld wat er gevonden was in de bol van het torentje: niets. Het is gebleken dat vader van Ostade een nieuwe bol, met weerhaan (was van origine een kruis), heeft laten maken bij de verhuizing naar Tilburg in 1986. De originele bol moet ergens in Hilvarenbeeks bezit zijn. Een mysterie blijft.
Dongen
Gebouwd 15e eeuw, afgebroken 1928. Bijzonder: Deze hervormde kerk is een ruïne-monument. Het schip is vervallen tot ruïne, de toren en het koor nog in redelijke staat.
Duizel
Gebouwd 15e eeuw, afgebroken 1927. Bijzonder: al in 1822 werd de kerk niet meer gebruikt. Kabouterkoning Kyria en zijn mannetjes hebben de toren eigenhandig gebouwd. En ge ziet het zelf: Duizels toren staat er nog altijd.
Haaren
De St Lambertuskerk is gebouwd in de 15e eeuw, ingestort begin 18e eeuw. Bijzonder: In de eerste geleding zitten tufstenen lagen en de zuidzijde heeft een traptoren. De traptoren aan de oostzijde is pas gemaakt bij een restauratie in 1968. Op dit terrein staat een beeld van het hoofd van pastoor Petrus Janssens van Calmthout, hij werd in 1572 door de Geuzen vermoord.
Hoogeloon
St Pancratiuskerk. Gebouwd 1400, afgebroken in 1926. Bijzonder: In de toren bevinden zich twee oude klokken, van Jan Zeelstam uit 1435 en een van Petit uit 1791. In 1981 is de toren voor het laatst gerestaureerd.
Luyksgestel
De St Martinuskerk is gebouwd in de 15e eeuw, afgebroken 1842. Bijzonder: De kerk die in 1842 werd gebouwd als vervanging van de afgebrande kerk (1 april 1840) is ook weer verdwenen in 1958. De huidige kerk staat schuin achter de toren.
Nederwetten
St Lambertuskerk. Gebouwd 15e eeuw, afgebroken 1898. Bijzonder: het verval is stopgezet in 1982, maar de toren is niet geheel gerestaureerd. In 1938 heeft de toren zijn spits verloren. De ligging in de landerijen maakt deze toren tot iets heel speciaals. De kerk diende van 1756 tot 1792 als raadhuis. Tot 1920 deed de toren dienst als luidtoren.
foto van Han van Meegeren
Oostelbeers
HH Andreas en Antonius van Paduakerk. Gebouwd 1893, afgebroken 1967. Bijzonder: Deze neogotische toren is overgebleven van de H.H. Andreas en Antonius van Paduakerk die eerder dan de toren gebouwd is en wel in 1852.
Oostelbeers -oud-
Gebouwd 14e en 15e eeuw, afgebroken eind 19e eeuw. Bijzonder: De kerk is afgebroken maar ook het dorp is verplaatst. De dorpse overlevering vertelt dat na de verwoesting in 1542 van het dorp door Maarten van Rossum het dorp verderop herbouwd is. Archeologen zeggen dat in de middeleeuwen dorpen in Brabant wel vaker aan de wandel gingen. Uitgeputte gronden waren hier vaak de reden toe. De eenvoudige lemen boerderijen hielden het toch maar zo'n 25 jaar uit. de stenen kerken bleven dan staan maar het dorp ging aan de wandel.
Oosterhout -oud-
Gebouwd 1325, afgebroken 15e eeuw. Bijzonder: Het kasteel van Strijen lag exact op de grens van hei oude hertogdom Brabant en het graafschap Holland. Een andere naam voor de toren van Strijen is 'Slotbossetoren', dit omdat de ruïne tot 1880 omringd geweest is met een bos. het verhaal wil zelfs dat uit dit bos 255 eikenbomen gekapt zijn voor de bouw van de Armada-vloot van Spanje. Na de verwoesting in de 16e eeuw, heeft het kasteel er lang als ruïne bijgelegen. Het deed echter dienst als steenleverancier voor de omgeving tot in 1714 besloten is in ieder geval het restant van de grote toren te bewaren. Hiervan staat nu nog een 27 meter hoog hoekstuk. Een slotgracht zorgt ervoor dat de toren niet erg dichtbij te benaderen is, maar er loopt wel een voetpad omheen.
Putte
De St Dionysiuskerk is gebouwd 1865, verwoest 1940. Bijzonder: De nieuwe kerk is iets naar achteren gebouwd in 1953. De bekende Antwerpse schilder Jacob Jordaens en diens vrouw Elisabeth lagen begraven in de Nederlands Hervormde kerk van Putte. Dit kerkje is afgebroken in 1794. De graven bleven liggen. Op deze plaats, recht tegenover de eenzame toren van Putte is in 1877 een grafmonument opgericht voor deze kunstenaar.
Sambeek
Gebouwd 15e/16e eeuw, afgebroken 1944. Bijzonder: de middeleeuwse kerk is omstreeks 1886 vervangen door een nieuwe tweebeukige kerk. Deze tweede kerk is in 1944 verwoest door oorlogshandelingen tijdens de bevrijding. Ondanks twee pogingen in de oorlog de 48 meter hoge toren met dynamiet op te blazen is hij blijven staan.
Son
De St Petruskerk is gebouwd 1500, afgebroken 1958. Bijzonder: De spits is bij een restauratie in 1975 vernieuwd. Een nieuwe kerk is op enige afstand later weer opgebouwd.
Steensel
Gebouwd 14e eeuw, afgebroken 1933. Bijzonder: Van 1648 tot 1798 was de kerk, zoals de meeste in Brabant, in handen van de gereformeerde gemeenschap. De vervallen kerk werd in 1821 door een verkleinde versie vervangen. Deze kerk heeft maar dienst gedaan tot 1933. Toen werd op enige afstand een nieuwe kerk gebouwd. De toren is blijven staan en heeft een klok uit 1495.
Stiphout
De St Trudokerk is gebouwd in 1400, afgebroken begin 19e eeuw. Bijzonder: Al in 1587 is deze St. Trudokerk verwoest. Dit door een confrontatie tussen een leger van Prins Maurits en de Spanjaarden. De ruïne hiervan is eerst begin 19e eeuw gesloopt. In 1392 vond hier 'het mirakel van Stiphout' plaats. Een boer redde uit de brandende kerk (ook blikseminslag) het Heilige sacrament, zonder zelf ook maar een krasje op te lopen. Vanaf die tijd werd Stiphout een bedevaartsplaats. De hier bedoelde kerk was de voorloper van de kerk waar nu nog de toren van rest. Ook deze toren verloor zijn dorp. Het huidige Stiphout ligt iets verderop.
St Michielsgestel
Gebouwd 15e eeuw, torenspits valt op de kerk in 1836, daarna afgebroken. Bijzonder: Ook deze kerk had veel te lijden van de reformatie. De enkele protestant in St. Michielsgestel was niet in staat de grote kerk te onderhouden. Het verval was zodanig dat toen de kerk terugkwam in katholieke handen (1799) een deel van de kerk niet meer te gebruiken was. Het geheel werd gerestaureerd in 1806.
St Oedenrode
Gebouwd 15e eeuw, afgebroken 1806. Bijzonder: In 1806 bouwde men het huidige hervormde kerkje tegen de 15e eeuwse toren.
Tilburg
Gebouwd 1921, deze St Willibrorduskerk is afgebroken in 1998. Bijzonder: De strakke vierkante toren heeft Italiaanse trekjes. De deuren, een mozaïek en het doopfont uit de oorspronkelijke St. Willibrorduskerk zijn bewaard gebleven en verwerkt in de veel kleinere Petrus Donderskerk die nu op dezelfde plaats staat. Boven deze kerk zijn woonappartementen gesitueerd.
Vught
Gebouwd 16e eeuw, de St Lambertuskerk is afgebroken in 1819. Bijzonder: De toren heeft nooit lang in zijn volle glorie mogen staan. Reeds in 1562 verloor de toren haar spits. Tijdens het beleg van Den Bosch in 1603 hadden kerk en toren weer veel te lijden. In 1629 komt de kerk in protestantse handen en in 1819 besluit men tot afbraak van het schip. Buiten de toren rest nog het koor. De houten balustrade op de toren is geplaatst na de restauratie van de toren in 1822.
Waalwijk
Gebouwd 1300, kerk afgebroken 1912. De eerste, later de Ned. hervormde kerk van Baardwijk lag ooit heel schilderachtig. Door de aanleg van een winterdijk en de snelweg naar Den Bosch is dat allemaal erg veranderd.
Woensel
Gebouwd 1440, St Petruskerk afgebroken 1815. Bijzonder: In 1800 stortte tijdens een storm de torenspits op de kerk. Men heeft de toren toen herbouwd. Van origine was de toren hoger.
Losstaande torens in Groningen
In Groningen staan veel torens los van de kerk. De functie van deze torens is dezelfde als de torens gebouwd aan de kerk. In de eerste plaats hangen daar de luidklokken.
Voor de losstaande torens gebouwd in de middeleeuwen is de vraag interessant waarom zijn deze torens, op een op het eerste gezicht vreemde plek, gebouwd?
Mijns insziens komt hier het vrije karakter van de edelen en pastoors in het noorden tot uitdrukking. De kerkelijke hierarchie was hier lager dan elders. Er werd waarschijnlijk vaak een pragmatische oplossing gezocht voor de plaats waar de kerktoren moest worden gebouwd. Wellicht ook bepaald door de positie van een vroegere bouwplek of de beperkte mogelijkheid voor bouw aan de kerk, in veel gevallen moest worden gebouwd in het centrum van de wierde: een beperkte ruimte.
De losstaande torens: Appingedam, Baflo, Beerta, Bellingwolde, Den Andel, Ezinge, Finsterwolde, Garmerwolde, Hoogezand, Noordbroek, Sappemeer, Scheemda, Schildwolde, Slochteren, Toornwerd, 't Zand, Westerdijkshorn, Winschoten, Zandeweer, Zeerijp, Zuidbroek.
