Loppersum en het landschap (Fivelingo)

Het landschap rond Loppersum is "gestoffeerd" met overwegend bouwland en enige veeteeltbedrijven. Ooit stroomde hier het water van de Fivelboezem. Loppersum lag toen aan het onbedijkte water van de Waddenzee. Door de dreiging van hoge waterstanden werden de woonplaatsen opgehoogd en vanaf 600 v.C. ontstonden de wierdedorpen. Nu het oudste cultuurlandschap in Nederland. De functie van de wierden werd minder belangrijk met de aanleg van dijken vanaf ongeveer het jaar 1000.

In veel dorpen is de oude wierde tot op de dag van vandaag duidelijk te herkennen zoals in Eenum en Wirdum. In Loppersum evenals in veel andere dorpen is het hoogste gedeelte het oudst ontstane woongedeelte met de historische kerk en kerkhof bij het oude centrum.

Natuurgebied

Hoeksmeer ligt ten zuiden van Loppersum en Garrelsweer. Onderdeel van een kleine polder met poldermolen waarvan de ontstaansgeschiedenis waarschijnlijk verbonden is met het klooster Wittewierum in de 13e eeuw. Het is gedeeltelijk in bezit van de Stichting Natuurmonumenten en ligt in de gemeente Loppersum en Ten Boer.

Bij de borgen Rusthoven en Ekenstein ligt een natuurgebied in beheer bij Staatsbosbeheer. Met nog de oude weg richting Bolhuis of Eekwerd, gelegen in een vogelbroedplaats en daarom tussen maart en juli beperkt toegangelijk.

Wierden en Wierdedorpen

Het noorden en oosten van de provincie Groningen bestond ooit uit meer dan 1000 wierden. In de 19e eeuw werd de grond, waaruit de wierden zijn opgebouwd, "goud" waard. Er was nog geen kunstmest en daarom werd de wierdegrond gebruikt voor verrijking van de arme gronden elders.

In de buurt van Loppersum zijn veel wierden afgegraven zoals Siuxum, Merum, Enzelens en Eekwerd (Bolhuis). Aan andere wierden is te herkennen dat begin 20e eeuw de afgraving werd gestopt zoals in Eenum, Westeremden en Wirdum. Op het uitgegraven gedeelte ligt nu de ijsbaan. Overigens moeten de afgegraven wierden vaak extra bemalen worden doordat teveel klei is afgegraven (Merum, Enzelens, Wierhuizen).

De historische kerk van Loppersum

Aan de kerk van Loppersum is, in de noordzijde van het schip, de eerste tufstenen kapel uit de 11e/12e eeuw te herkennen. Vanaf 1210 werd de kerk gebouwd van Groninger kloostermoppen. Oorspronkelijk is deze kerk een proosdij - of dekanaatskerk. De prelaat en cureet (pastoor en proost) gingen ook over de (kerkelijke) rechtspraak in 26 omliggende kerspelen.

Heel bijzonder zijn de grote verbouwingen van deze kerk. Eind 15e eeuw is het gotische koor met de noorder- en zuider koorkapel gebouwd. Ook nu nog worden de kapellen resp. Mariakapel (nu met consistorie en schatkamer) en broederkapel genoemd. Uit het 2e kwart van de 16e eeuw dateert de zuidelijke zijbeuk waarna het schip werd verhoogd (tot de hoogte van het koor) met de constructie van de netgewelven op het schip, viering en zijbeuk.

Uniek in Nederland is de compleetheid van de 26 gewelfschilderingen (fresco's). Ook om deze reden staat deze kerk op de top 100 lijst van de Rijksdienst Monumentenzorg van de Unesco-monumenten in Nederland., tesamen met de kerk van Appingedam (1225), het klooster Terapel (1465) en het beursgebouw in Groningen (1883).

Zie ook bijgaande beschrijving van de historische kerk van Loppersum. Voor een uitgebreidere beschrijving kunt u naar mijn geschiedenispagina's gaan.

Van de 16 overgebleven borgen (kleine kastelen) in Groningen zijn 3 gebouwd in de 17e eeuw, de rest is van veel oudere ontstaansdatum. De oudste borgen (en veel boerderijen) zijn ontstaan als steenhuis in de late middeleeuwen.

De jongste borgen zijn zogenaamde tichel- of veenborgen. De borg Rusthoven werd gebouwd in de 17e eeuw.


Aan het Damsterdiep stonden in die tijd veel steenfabrieken en meer dan 30 molens.
De geschiedenis van de borg Rusthoven is ook verbonden met de steenfabriek Rusthoven. De eerste burgemeester van Loppersum was dhr. Sissing, steenfabrikant op Rusthoven (1811).
Anno 2008 is het terrein van de voormalige steenfabriek een ruine. Een afbrokkelende fabriekspijp en resten van de steendrogerij met de oude ronde steenoven.

De tweede burgemeester van Loppersum heette Tichelaar hij was boer en steenfabrikant te Enzelens. Overigens zijn vader noemde zich nog van beroep tichler, in de Franse tijd moest iedereen een achternaam aannemen vandaar de naam Tichelaar.

Boerderijen

In Noord- en Oost-Groningen zijn veel typisch Groninger boerderijen te zien. Tijdens de bloeiperioden (met name de 19e eeuw) in de landbouw werde deze Groninger boerderijen gebouwd. In Noord - en in Oost Groningen werden de "boerenplaatsen" groter door inpoldering. Anderzijds waren er perioden met zeer hoge graanprijzen met het gevolg dat veel geld werd geinvesteerd in de boerderij als woonhuis. In die tijd werden de boerenerven met een grote sier- en moestuin zoals de slingertuin uitgebreid.

Kunstroute langs monumentale panden:
In de maand september 2005 vond (5-jaarlijks) de manifestatie kunstmonument 2005 plaats. Een kunstroute monumentale panden in de gemeente Loppersum. 32 professionele kunstenaars uit deze gemeente exposeerden hun eigen werk in een monumentale omgeving. Er werden 3 fiets- en autoroutes uitgezet.

Informatie: www.cultureleraad-middelstum.nl of 0595-551604

Deze kunstmonumenten waren:
Eenum, Hervormde Kerk: Annet Tuinier Hofman / Garrelsweer, Hervormde Kerk Stadsweg 31: Annie Vriezen / Pastorie Kerkepad 2: Rosiet Baris/ Watermolen 'De Meervogel' Hoeksmeersterweg 10: Marchien Cordes en Helen van Domselaar / Garsthuizen, Baarhuisje: George Tokaya / Hervormde Kerk: Maria Hoeksema / Pastorie: Els Brouwer / Huizinge, 't Ol Schoultje: Janke Poortvliet en Annet Bakker / Leermens, Boerderij Lutjeryp 4: Reyk den Held / Hervormde Kerk: Leen Kaldenberg / Loppersum, Woonhuis Stationslaan 4: Marcel Pol / Loppersum, Petrus en Pauluskerk: Albert Hazenberg en Mary Veldhoen



Middelstum, Asingapoort Burchtstraat 17: Kees Wolthuis / Herberg 'In de Valk' Burchtstraat 1: Antje Sonnenschein / Woonhuis Grachtstraat 12: Josefien Alkema / Oosterwijtwerd, Boerderij Schoolweg 2: Jilt Groenendal en Huib van der Stelt / Woonhuis 'De Oude Bakkerij' Dorpsstraat 11: Marjolien Kippersluys / Stedum, Boerderij 'Deltheem' Delleweg 2: Rein Pol / Woonhuis Kampweg 19: Peter Huigen / Westeremden, Woonhuis 't Olde Reghthoes' Pastorieweg 16: Miriam Geerts / Woonhuis Kleine weg 3: Edward Hölzel / Westerwijtwerd, Molen 'Zeldenrust' Dorpsweg 16: Rutger Hiemstra / Wirdum, Boerderij 'Sybellemaheerd' Stadsweg 2: Henk Helmantel / 't Zandt, Boerderij 'Korendijk' Omtadaweg 6: Jaap van den Hoofdakker / Sarrieshut Schatsborgerweg 4: Ineke Edens / Zeerijp, Atelier van der Sleen Borgweg 65: Gijs van der Sleen en Marian van Hulsen / Molen 'De Leeuw' Borgweg 59: Francien Schrikkema

In de gemeente Loppersum liggen 16 wierdedorpen met allemaal een bijzondere of historische kerk en toren uit de late Middeleeuwen. Om de route per fiets te rijden hebt u minimaal 1 dag nodig, de afstand is 56 km. * Als u startplaats Loppersum gebruikt dan kunt u eventueel tussentijds terugkeren.

De schitterende Jacobskerk te Zeerijp is bijna altijd open voor een bezichtiging (Dhr H. Wieringa is de beheerder). Een consumptie kunt u genieten in Middelstum, Zeerijp, Oosterwijtwerd, Wirdum, Loppersum, Ekenstein of Garrelsweer.


Fietsen van toren naar toren.

Een uitgebreide routebeschrijving is niet nodig, maar op aanvraag beschikbaar. Meestal fietst u richting volgend dorp of kerktoren. Wel letten op de kleine richtingaanwijzers, aanbevolen route:

Loppersum - west 4 km- Stedum -noord 5,9 km- Westerwijtwerd -oost 2,4 km- Middelstum -noord 1,5 km- Toornwerd -zuid 3,9 km- Huizinge -zuid 2,7 km- Westeremden *-oost 4,1 km Garsthuizen -oost 5,6 km- Zijldijk -zuid 4 km- 't Zandt -oost 2 km- Leermens *-oost 2,2 km- Oosterwijtwerd -zuid 3,8 km- Ekenstein -zuid 3,3km- Garrelsweer -noord 3,3 km- Wirdum *-noord 2,4 km- Eenum -noord 2 km- Zeerijp -zuid 2,6 km- Loppersum.

naar boven

Grunneger