Groningen en Grunneger
Doar ben ik boorn doar kom ik vandoan. Ga hier naar de pagina's geschiedenis
Westerwolde
Geschiedenis
Meer over Westerwolde.
De bodemgesteldheid van Westerwolde (Zuid-Groningen)
In de tijd dat ik de lagere school bezocht was dit erg wisselvallig! Er waren jaren dat er tijdens de oogsttijd veel wateroverlast was waardoor de oogst voor een belangrijk deel mislukte. Enerzijds door de slechte afwatering en anderzijds wellicht ook door de beperkte beschikbaarheid van bestrijdingsmiddelen.
In elk geval voor de boer een kleine ramp. De schooljeugd werd soms ingezet om de oogst, of wat er van over was, (aardappelen) te redden. Na de kanalisatie van de beken in de zestiger jaren was dit verleden tijd.
In 40 jaar is er veel veranderd omdat men deze kanalisatie nu weer gedeeltelijk ongedaan wil maken.
Wat ik mij verder nog herinner is dat er ijzererts (orre of oer) gewonnen werd, ook dat er keileem in de
bodem zat. En in de "heuvels" kiebaarg en roegebaarg voornamelijk fel geel zand (rivierduinlandschap).
En dan de geschiedenis van de turfwinning. In Westerwolde zelf was dit beperkt, maar aangrenzend
aan Westerwolde liggen Stadskanaal, Oude - en Nieuwe Pekela. Daarmee verbonden was de
aanwezigheid van veel kanalen ("wieken"). Daarin werd gevist, ik herinner me nog de vangst van
een snoek met een lengte van 1 meter, deze werd gevangen in de kleiwieke, dit was een zijarm van
het Stadskanaal. (De foto van deze vangst is indertijd helaas mislukt).
Onstwedde en Onstwedders
Westerwolde was tot de 19e eeuw beperkt toegankelijk. In het noorden de Dollard, in het oosten
de Eems, in het zuiden en westen de veenkoloniale gebieden, van oudsher het Bourtangermoor (Terapel/Stadskanaal/Pekela). Mede door de afstand betekende dit dat de directe invloed van buitenaf (bisschoppen, stad Groningen en Staatsregeringen) beperkt is gebleven. Er was aanvankelijk een vorm van zelfbestuur door 12 gezworenen met een richter. In de periode vanaf 1370 - 1536 meer en meer invloed van leenheren over de heerlijkheid Westerwolde. Daarna via de landsheer Karel V naar de regels van de Staat en de Drost. In de loop der tijden waren er veel grote conflicten met de leenheren en andere adellijken.
Typisch Onstwedder familienamen: Wilts, Wubs, Meems, Michels, Reints, Wolfs, Addens, Volders, Bessembinders.
Hier meer over de geschiedenis naar de roots van een Grunneger.
Een bijzondere Grunneger is Geert Nieuwenhuis en een bezoek aan zijn museum het slaaitenhoes is zeker
de moeite waard. Ieder museum zou iets speciaals moeten hebben. De levendige uitleg van Geert geeft een heel speciaal en persoonlijk accent bij de getoonde voorwerpen van dit museum.
Ook organiseert Geert culturele avonden. Regelmatig een optreden van noordelijke artiesten zoals Jans Polling, Wia Buze, Pé Daalemmer en Fiebeldekwinten.
Ook een bezoek aan de kunstschilder Geert Schreuder is de moeite waard. Wel eerst een afspraak maken.
Het opvallende aan de toren van de Hervormde Kerk is dat deze in zijn geheel, dus tot de top, van Groninger baksteen
is gemetseld. En mocht u bij het bekijken van deze toren in de veronderstelling komen dat deze scheef staat: Het is vastgesteld dat dit optisch bedrog is.
Aan de bouw van deze toren is de legende van de 3 zusters verbonden.
In de provincie Groningen staan circa 160 historische kerken (van voor de reformatie), voornamelijk in de romanogotische stijl van de 13e eeuw. De kerken van Onstwedde, kloosterkerk Ter Apel en Middelstum zijn gebouwd in gotische stijl (15e eeuw).
Smeerling, Ter Wupping, Sterenborg, Veenhuizen en Ter Maars
Gehuchten is naar mijn mening een verkeerde benaming voor deze plaatsen, buurtschap is historisch beter verantwoord.
In de eerste plaats bestaat het uit een flink aantal bewaard gebleven Saksische boerderijen. In de tijd dat ik in Onstwedde
woonde kende ik de meeste bewoners persoonlijk. De familienamen welke ik mij na vele jaren herinner:
Meems, Stroeding, Volders, Wolfs, Halmingh, Hazelhof, Veenhof, Paas, Reints, Wilzing, Huiges.
Omdat ik in mijn jeugd vaak speelde in of bij deze oude Saksische boerderijen zoals van de familie Stroeding in Ter Wupping
herinner ik mij de indeling nog goed. In deze boerderij was (naast de toen "moderne" grupstal) ook nog de oude
stal aanwezig. De koeien stonden daar vroeger met de kop naar de deel, aan de bovenkant de opslag van
hooi en stro, aan de achterkant een eenvoudige grup (potstal).
De roemruchte geschiedenis van de Wedder burcht (borg)
De geschiedenis heeft voor de Onstwedders en de Westerwoldigers vaak slechte episoden gekend. Dat was in de
tijd dat leden van de adellijke familie Addinga zich, in 1370, vestigden op de plaats waar de burcht in Wedde werd gebouwd. Ze wilden de scepter zwaaien, als leenheren, in Westerwolde. En ze probeerden uiteraard ook de Onstwedders te overheersen betreffende bijvoorbeeld dienstverlening en rechtspraak. Het rechtsysteem in Westerwolde (zoals tot dan gebruikelijk) voorzag daar niet in. De pastoor van Onstwedde ging voor in het verzet en werd als straf gevierendeeld, zijn opvolger werd verdronken omdat deze verhaal zou gaan halen bij de Paus.
Egge de eerste werd in 1390 vermoord en later Egge de tweede in 1470 door inwoners van Westerwolde. Toen bestond Westerwolde uit de kerspelen Vriescheloo, Wedde, Vlagtwedde, Sellingen en Onstwedde. De Addinga's waren na 1478 uitgespeeld, althans in Westerwolde. De laatste Addinga, Hayo, vestigde zich in de Ommelanden en ligt begraven in de kerk te Zandeweer (1540).
De burcht van Wedde heeft een roemrucht verleden en groeide uit tot een goed verdedigbaar kasteel. Afwisselend werd hier de scepter gezwaaid door de leenheren, Spanjaarden, de Stad-Groningers, Karel van Gelre, Karel V, de Nassau's, Bommen Berend bisschop van Munster, en de stadhouder van de Staten. Later was ook de beruchte Rudolf de Mepsche, in de 18e eeuw, de bewoner en in functie drost van Westerwolde (gedurende enige jaren). Later werd de burcht particulier bezit van de familie Koning, die de borg ternauwernood redde van de slopershamer van de stad Groningen.
Als u de burcht in Wedde bezoekt wordt uw aandacht ook getrokken door het gebouw tegenover deze borg. Dat is het nieuwe gemeentehuis van de gemeente, de ambtenaren van Bellingwedde hebben echt wel oog voor de mooiste plek in Groningen! Het is te hopen dat deze burcht in de toekomst een functie behoudt, eventueel in de nieuwe gemeente Westerwolde, als onvervangbaar en belangrijk cultuurmonument.
Geschiedenis van het huis te Wedde.
Begin van de tachtigjarige oorlog
De tachtigjarige oorlog (1568-1648) begon feitelijk in Wedde. De burcht (borg) in Wedde, waar de eerste veldtocht begon,
staat er nog altijd en is schitterend gelegen aan de rand van het dorp aan de oever van de Westerwoldse A, niet verstoord
door moderne bouwwerken.
De hoofdpersonen in deze eerste veldtocht, Willem van Oranje en zijn broers, werden geboren in de Dillenburg.
De resten van de Dillenburg staan er ook nog alsmede de graven in de naastliggende kerk van de ouders van Willem. Hijzelf
ligt begraven in Delft.
Willem van Oranje (de zwijger) ontving bij de Dillenburg de Nederlandse gezanten begin april 1568.
Hij tekende op 6 april 1568 de lastbrief tot aanwerving van krijgsvolk. Zijn broer Lodewijk van Nassau kreeg bevel een inval te doen in het noorden van ons land. Waarmee in feite de oorlog begon tegen de Spaanse overheersing.
Lodewijk begaf zich naar Emden en wierf daar enig volk. Met 50 man stak hij de Eems over en
nam de burcht in Wedde in. De aanhangers van Johan de Ligne, graaf van Aremberg en stadhouder in Groningen moesten het veld ruimen, hijzelf was met gevolg elders.
In de Wedder burcht nam graaf Adolf, broer van Lodewijk, zijn intrek en reeds binnen drie dagen had hij zes à zevenhonderd man verzameld.
Hij trok toen naar de borg Dijkhuizen bij Appingedam. Daar sloot zijn broer Lodewijk, met honderd ruiters, zich bij hem aan.
Na brandschatting in Loppersum (borg van de Mepsche, plaatsvervangend stadhouder) en gevechten bij Garrelsweer (9 doden) trokken ze terug naar de hoogte bij Heiligerlee, bij het klooster. In het naastgelegen moerasgebied vond uiteindelijk de grote slag met de troepen van Aremberg plaats. Graaf Adolf liet helaas het leven, alsmede de vorengenoemde Johan de Ligne. Het stoffelijk overschot van Graaf Adolf werd waarschijnlijk via Wedde overgebracht naar Emden.
Het gevolg van deze veldslag was de onthoofding van de graven Egmond en Hoorne waarbij Lumey aanwezig was. Deze laatste zwoer daarbij deze daad te wreken en voerde dit later, via het geuzenleger, ook uit.
Graaf Lodewijk van Nassau moest echter na enige tijd zich terugtrekken uit Westerwolde wegens gebrek aan geld voor de soldaten. Met de komst van Alva, de Spaanse krijgsheer, werd de burcht weer bezet door de Stad-Groningers.
De belangrijkste jonkers van de Ommelanden vochtten uiteindelijk tegen de Spaansgezinden. Veel inwoners van Westerwolde, Oldambt en Ommelanden vluchtten en het land werd geruïneerd. Eerst in 1593 vond te Aduarderzijl de laatste slag plaats en werd Willem Lodewijk van Nassau, neef van Willem, stadhouder van het 7e gewest. Alle neuzen stonden dezelfde kant op: de kerktradities werden afgeschaft.
Zie ook de Nassauroute. Voor enige geschiedenis van Westerwolde: chronologie in de geschiedenis van Westerwolde.
Bourtange
Het openluchtmuseum van Oost-Groningen. Bourtange was in de 16e tot de 19e eeuw een garnizoensplaats, en werd nimmer ingenomen.
In de tijd dat ik in Bourtange kwam om klanten te bezoeken, leed het dorp een kwijnend bestaan. Dankzij
de toegenomen interesse voor geschiedenis en de mogelijkheid van enige personen om de juiste geldbronnen aan te boren, is Bourtange gerestaureerd en gerenoveerd. Daarbij is de situatie in de 18e eeuw als uitgangspunt genomen.
Jaarlijks bezoeken meer dan 200.000 personen deze vesting. De komende jaren wil men de natte horizon reconstrueren. Zoals deze in de achttiende eeuw aanwezig was en een barrière moest vormen tegen vijandelijke troepen uit het oosten.
Voor meer informatie: De geschiedenis van Bourtange.
Sellingen
Sellingen ligt vlak bij de bossen van Sellingerbeetse. Het landschap is hier zeer gevarieerd. Om daar over geinformeerd te worden kunt u het beste de website van Staatsbosbeheer bezoeken.
In Sellingen is een informatiecentrum over de natuur van Westerwolde. De boswachterij omvat circa 2200 ha en is in beheer bij Staatsbosbeheer.
Ter Apel
De top-4 monumenten volgens de Rijksdienst voor de Monumentenzorg, gemaakt uit de Unesco-lijst voor de provincie Groningen, zijn: Kerk Loppersum, kerk Appingedam, beursgebouw Groningen en het klooster in Ter Apel. Dit klooster is het enige overgebleven klooster in deze originele staat, uit de middeleeuwen in Nederland.
En schitterend gelegen in de eeuwenoude bossen van Ter Apel.
Nadat u ook de omgeving van het klooster hebt verkend, wilt u misschien meer dagen in deze omgeving doorbrengen. Zie daarvoor de website van de VVV Westerwolde (Zuid-Groningen).
naar boven
Groningen en Grunneger