Groningen en Grunneger,
Groningen:
zuid
oost
n-oost
midden
noord
west
stad
Stad Groningen en omliggende dorpen
Alle dorpen en steden, rood of de afbeelding = te selecteren. Thema = geschiedenis/musea en kunst
Dorkwerd G |
Eelde T |
Engelbert G |
Essen en Dilgt, Hemmen H |
Glimmen H |
Groningen G |
Haren H |
Helpman (Helpen) G |
Hoogkerk G |
Leegkerk G |
Meerstad G |
Middelbert G |
Noorddijk G |
Noorderhogebrug G |
Noordlaren H |
Onnen (Haren) H |
Paterswolde T |
Waterhuizen HS |
H = gemeente Haren G = Groningen T = Tynaarlo (Drenthe) HS = Hoogezand Sappemeer
Musea
Groninger Museum:
Grafisch Museum
Strip Museum Groningen
Scheepvaartmuseum
De Hortus
Universiteitsmuseum
Natuurmuseum
Martinitoren
Klompenmuseum Eelde
Geschiedenis
Hunebedden
Groninger Archieven
Hoogkerk
Groningen straks
Monument en Materiaal
Archeologie
HIGG
Ontwerp Groninger Forum
Kunst
Noord Nederlands Orkest:
Kunstlievend Pictura
Biografie Instituut
Noordelijk Realisme
Groningen Orgelland
Hermans-magazine
Kunstkring De Ploeg
Cornelis Jetses
Academie Minerva
Opleiding klassieke schilderkunst
Nrd Ned. Orgel Academie
Virtueel museum Mesdag Van Calcar Jeltsema
Landgoed Lemferdinge
Dichters
Op stap
Stadse agendaMartiniplaza
Groninger Museum
Stadsparkpaviljoen
Theaterrestaurant De Grunneger Sproak
Sportcentrum Kardinge
St. De Koetsewagen
Restaurant Corps de Garde
De Buitenplaats
Hotel De Ville
Marathonschaatsen
Schaatsen in Groningen
Euroborg Groningen
Euroborg (plan)
Euroborg (aug.'06)
Euroborg (okt.'06)
Stadsbalkon Groningen (plan)
Station Groningen (aug.'06)
'd Olle Grieze in Groningen
"t Peerd en ome Loeks terug" in Groningen
Station, monument en fietsen Groningen
Station, monument en fietsenstalling Groningen
Groninger Museum en waterburcht
Schippers in stad Groningen
Pepergasthuis Groningen
Provinciehuis Groningen
Het Hoge der Aa
Universiteitsgebouw Broerstraat Groningen
Prinsenhof Groningen
Provinciehuis Groningen
Schouwburg Groningen
De Korenbeurs te Groningen
Gasuniegebouw te Groningen
Oosterpark
Groningen
Groningen of Cruoninga komt voort uit drie of vier boerenerven met akkers. De oudste sporen dateren uit 300 v.C. Vanaf ongeveer het jaar 650 hebben mensen gewoond bij of op de Grote Markt. De stad wordt voor het eerst met name genoemd in 1040. Groningen ontstond tussen de Aa en de Hunze en ligt op de noordelijke punt van de Hondsrug.Van oudsher was dit de enige verbinding tussen het Drentse plateau en het Hogeland. Door deze ligging heeft de stad een centrumpositie in de regio kunnen verwerven. In de stad ontstond een grote bloei in de 15e eeuw, ook wel de "gouden eeuw" van Groningen genoemd. Meer weten? Ga naar de website van de
Groninger Archieven!
-------------------------------------------------------------------------------------------------------
De stad werd Stad door het water. Het Van Starckenborghkanaal is eerder aangelegd dan het Prinses Margrietkanaal. Groningen gaf, tot aan het begin van het motorvoertuigentijdperk, aan de aanleg van vaarverbindingen de hoogste prioriteit. De volgende diepen zijn voor de stad Groningen, als waterverbinding, het belangrijkst geweest: Reitdiep, Boterdiep, Damsterdiep, Winschoterdiep, Schuitendiep (Hunze), Hoornsediep (Aa) of Noord Willemskanaal, Hoendiep, Van Starckenborghkanaal, Eemskanaal, Stadskanaal en het Verbindingskanaal.
Opgeteld zijn dat 11 diepen en kanalen. De benaming elfdiepenstad ligt voor de hand.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------
De Heerepoort terug naar Groningen! Op basis van de vestingwet 1874 mochten de wallen, als bezit van de rijksoverheid, worden geslecht. En architect Cuypers kocht in 1880, voor het project Rijksmuseum in Amsterdam, van de sloopaannemer onderdelen van de Bergpoort in Deventer. Naar later bleek de hele poort. En deze Deventerpoort (1619) met de Heerepoort uit Groningen (1621), staan in de tuin van het Rijksmuseum te Amsterdam.
In 125 jaar is in de waardering van ons erfgoed veel veranderd en de regentenmentaliteit toch ook?. Herbouw in Groningen van deze poort met de nog aanwezige originele elementen is goed mogelijk op de enig juiste plek: De plaats van de vroegere stadswallen.
Verloren cultuurbezit
--------------------------------------------------------------------------------------------------------
Bij een grote stad hoort een groot schrijver:
W.F. Hermans, hij heeft een belangrijk deel van zijn leven gewoond en gewerkt in Groningen. Van 1952 tot 1967 woonde hij in Groningen en van 1967 tot 1973 woonde hij in Haren (bij Groningen). In de periode tussen 1952 tot 1973 werkte hij aan de RUG (Rijks Universiteit Groningen), dat kon hij niet uitwissen hoewel hij dat misschien wel had gewild.Met name voor een auteur van zijn kaliber wordt een probleem soms heel groot en is dan onderwerp voor een procedure en het volgende onderwerp voor een boek, bijvoorbeeld "Onder professoren". In zijn literaire werk is dit echter een boek dat minder aanspreekt. Een groot schrijver is ook maar een mens, hij wilde in Groningen eigenlijk niet meer genoemd worden.....
--------------------------------------------------------------------------------------------------------
Bij een grote stad hoort een museum als het Groninger Museum. Met een internationaal aansprekend programma zoals daar was de tentoonstelling met werken van
Ilya Repin, van het Museum in Sint Petersburg. En het festival ter herinnering aan de Russische kunstvernieuwer Sergei Diaghilev (1872-1929).
--------------------------------------------------------------------------------------------------------
Bij een grote stad hoort een groot orkest zoals het
Noord Nederlands Orkest. Het Noord Nederlands Orkest voerde in 2005 de eerst gecomponeerde symphonie uit van de componist en dirigent Cornelis Dopper.Cornelis Dopper (1870-1939) is geboren in Stadskanaal en hij heeft circa 100 werken op zijn naam staan. Na zijn studie (Leipzig) woonde hij in Groningen en in de periode 1908-1931 verbonden als tweede dirigent aan het Concertgebouworkest (Willem Mengelberg) in Amsterdam. Voor muziekliefhebbers:
Cornelis Dopper.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------
Bij een grote stad hoort een schouwburg als de
Stadsschouwburg (en de Oosterpoort)
Bij een grote stad past een monument als de stadsschouwburg. Maar een schouwburgmonument is ook belangrijk voor niet direct betrokkenen. Zoals daar zijn beschermers van bouwkundige monumenten, van artistieke rechten en van algemene smaak. Persoonlijk vindt ik een hardblauwe kleur afschuwelijk.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------
Bij een grote stad hoort een grote en belangrijke kunststroming. Ik denk in dit geval aan de schilders zoals: Altink, Jordens, Dijkstra, Klompien, Martens, H. en J. de Vries, Melgers, Wiegers, Van der Zee. Behorend tot de schilderskring De Ploeg in Groningen.
Genoemde schilders waren geworteld in het Groninger land en ontwikkelden een herkenbare stijl. De waardering voor de expressionistische stijlen van deze
Groninger schilders is groeiende. Maar de schilders wiens stijl ingedeeld wordt bij het Noordelijk Realisme, verdienen dezelfde aandacht.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------
Bij een grote stad hoort een schilder als Otto Eerelman. (1839-1926)
Hij kreeg zijn basisopleiding in Groningen, Brussel en Parijs. Zijn specialisme was het schilderen van paarden en honden en daarin is hij, volgens degenen die het kunnen weten, niet te overtreffen. Maar zijn schilderij "de maagd" (hangt in het Groninger stadhuis) is ook mooi. Ook heeft hij gedurende 25 jaar momenten uit het leven van prinses Wilhelmina vastgelegd. Op advies en met hulp van Otto Eerelman volgde
Johan Dijkstra (1896-1978) de dagopleiding aan de Academie Minerva in Groningen.--------------------------------------------------------------------------------------------------------
Bij een grote stad hoort een initiatief als het herinstellen van de mogelijkheid om een klassieke kunstopleiding te gaan volgen:
Academie klassieke schilderkunst in Groningen.--------------------------------------------------------------------------------------------------------
Bij een grote stad hoort een
grote Marktberaad!Bij een grote stad hoort een grote markt. Anno 2004 waren er plannen om de oostzijde (de aanpassing van de noordzijde werd in 2000 afgeblazen) van de Grote Markt aan te passen. De wethouder van de afdelingen financieën en cultuur op 21 januari 2005: "Wie van cultuur houdt, stemt voor de plannen voor een nieuwe Grote Markt", dit betreft ook een huis van informatie en geschiedenis.
Volgens mij een elitair standpunt, of wordt het geld er bij geleverd?
Op 1 februari 2006 is gekozen voor het ontwerp van NL architects, in dit ontwerp is ook opgenomen het toekomstige huis voor informatie en geschiedenis (het Groninger Forum).
--------------------------------------------------------------------------------------------------------
Bij een grote stad: Culturele bedrijvigheid en debat. Als Forum Romanum.
HIGG Dichter des Vaderlands Driek van Wissen maakte op 24 mei 2005 de nieuwe naam van Het huis van informatie en geschiedenis bekend. Uit 200 inzendingen werd Groninger Forum gekozen, ingezonden door niemand minder dan de stadsdichter Ronald Ohlsen. En de enquête, gehouden eind juni, viel positief uit want de meerderheid van de stemmers was positief.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------
Bij een grote stad hoort een groot stadion. De Euroborg. Het eerste jaar (2006) wordt het management uitbesteed. En de eerste wedstrijd was tegen Heerenveen op vrijdag de dertiende januari 2006, maar mensen met een bepaald bijgeloof zijn van dat geloof verlost. De uitstraling aan de buitenkant is echter voor verbetering vatbaar. Betonwerken aan de voorkant en links en rechts.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------
Bij een grote stad hoort een station van de NS. In dit geval het mooiste station van Nederland. Voor reizigers die vinden dat Groningen ver weg ligt: In Madurodam is een schaalmodel van het station te bekijken. Het station van Groningen wordt ontsiert door de betonkolossen vòòr en ernaast gelegen.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------
Bij een grote stad: Voor veel Groningers is het Noorderplantsoen de mooiste plek van Nederland. Maar ontegenzeggelijk is het zeker één van de mooiste plantsoenen. Het ligt vlak bij het oude centrum, op de plaats waar vroeger de stadswallen lagen, nu een 120 ha grote Engelse tuin. Maar ook het Stadspark, Sterrebos (1765) en Kardinge mogen hier genoemd worden.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------
Bij een grote stad horen tramlijnen. Voor velen een verrassing: in de stad Groningen stond opeens een complete tram. Gedeeltelijk viel de gebeurtenis samen met de staking van het buspersoneel (mei 2008) maar dat heeft er niets mee te maken. Volgens de stad Groningen is het een politieke beslissing willen we een tram of niet. Een betrouwbaar en efficient vervoer komt dan later aan de orde? tram Groningen
--------------------------------------------------------------------------------------------------------
De grote stad: Het Oosterpark
De stadswijk het Oosterpark wordt gekenmerkt door de bouwstijl van de woningen en gebouwen uit de jaren 1919-1939. (Amsterdamse - en Groningse school) Inmiddels worden een aantal straten gerenoveerd, maar voor een ander deel zijn er nieuwbouwplannen ontwikkeld.
Het Blauwe Dorp is een tuindorp in de Oosterparkwijk en gebouwd vanaf het jaar 1919. Door de bewoners van dit dorp worden acties gevoerd voor het behoud van de woningen en de woonomgeving. (februari 2007).
Haren
De Hortus Botanicus dreigde zijn allure te verliezen. Maar er is een nieuwe eigenaar en nieuwe plannen voor de tuin zijn uitgevoerd zodat een bezoek of een herbezoek voor de hand ligt. Ook de Chinese tuin met het restaurant kunnen daar een deel van zijn.
De Harense Wildernis is een 12 ha groot gebied van Natuurmonumenten. Het vormt de ecologische verbinding tussen de Drentse Aa, het Hunzedal en Westerbroek. Dit gebied is niet vrij toegankelijk, het ligt oostelijk van de dr. E.H. Ebelsweg.
Vanaf Noordlaren gerekend liggen drie polders in het Hunzedal: De Oostpolder, de Onnerpolder en de Oosterpolder. In noodgevallen kunnen de Oostpolder en de Onnerpolder gebruikt worden als noodberging van water. Deze polders zijn in beheer bij Het Groninger Landschap. De Oosterpolder ligt tegen Haren, het totaal van deze polders is ongeveer 1.500 ha.
Helpman (Helpen)
Helpman (Helpen voor de Groningers) ligt direct ten zuiden van de stad Groningen en begint daar waar het Helperdiepje stroomt.
Oorspronkelijk een zelfstandig dorp, kerspel in het Goorecht met een historische kerk. Aantrekkelijk gelegen aan de zuidelijke toegangsweg naar de stad Groningen en vanaf de 17e eeuw werden veel buitenhuizen en villa's gebouwd. Nu een buitenwijk van de stad Groningen.
Essen, Dilgt en Hemmen
In de 15e eeuw werd door de bisschop van Utrecht aanvaard dat de rechtspraak over het Gorecht, als deel van Drenthe, wordt uitgeoefend door de stad Groningen. Het Gorecht bestond, naast Groningen, Selwerd en Paddepoel, uit de volgende kerspelen: Noorddijk, Engelbert, Middelbert, Westerbroek, Kropswolde, Wolfsbarge, Noordlaren, Glimmen, Onnen, Haren, Essen en Dilgt, Hemmen, Helpman (Helpen voor de Groningers).
In Essen stond een belangrijke Cisterciënzer abdij (1215-1594). Het was een nonnenklooster met aan het hoofd een abdis, gesticht als dochterklooster van Aduard. Bij de opheffing was het bezit 3.173 ha aan landerijen.
Noordlaren
Noordlaren en Delfzijl zijn de plaatsen in de provincie Groningen waar hunebedden zijn gebouwd. De vindplaats van de hunebed in Delfzijl was ter plaatse van het voormalige klooster Oosterwierum (Heveskes), de stenen bevinden zich nu in het museum Aquariom.
Het Noordlaarderbos (120 ha) is in beheer van Natuurmonumenten. Hierdoor liep in de late steentijd de enige weg van Coevorden naar de stad Groningen. In het bos ligt een 5 km lange wandelroute.
Glimmen
Appèlbergen te Glimmen
Glimmen ligt op de Hondsrug, 10 km zuidelijk van de stad en in het nationale park Beek- en esdorpenlandschap Drentsche Aa. Behorend tot de gemeente Haren en ontstaan in de vroege middeleeuwen. De sporen van de trechterbekercultuur en de hunebedbouwers geven een veel oudere bewoningscultuur aan. In een oorkonde uit de 12e eeuw wordt Glemmene genoemd. De bewoning in de 17e eeuw bestond uit ongeveer 10 boerderijen en in 1830 stonden er 26 boerderijen en huizen met 200 inwoners. Het dorp is nu een forensenplaats van de stad Groningen met ongeveer 1750 inwoners.
In en bij Glimmen ligt het landgoed "De Poll" (1814), met de Noord-Nederlandse Golf- en Countryclub (60 ha). Met bijzondere natuurgebieden zoals de Appèlbergen (40 ha).
Eelde
Het bloemencorso Eelde is niet zo maar een leuk evenement waarvoor ongeveer 3.000 Eeldenaren hun vrije tijd opofferen om gedurende een weekend hun product aan zo'n 50.000 bezoekers te tonen.
Nee, voor de deelnemende wijken is er wel degelijk een wedstrijdelement aanwezig met als hoogste inzet de eerste en ereprijs. De eerlijkheid gebiedt wel te zeggen dat voor een aantal wijken de olympische gedachte (meedoen is belangrijker dan winnen) zegeviert.
Paterswolde
Als u van de landweg het terrein oprijdt en de motor afzet, dan daalt er een stilte neer en hoort u alleen de vogels. Fietsers zijn deze stilte al gewend, komend uit de Drentse bossen reden zij de hele dag al zonder onderbreking over vergeten bospaadjes en groen begroeide weggetjes.
Verscholen tussen het lover liggen de prachtige Finse blokhutten er verleidelijk bij. U bent nu in het Scandinavisch Dorp aan het Paterswoldse meer. De fraai aangelegde barbecueplaats, met een dak van gras en met cirkelvormige bestrating midden op het terrein, vormt het dorpsplein van het Scandinavisch Dorp.
Waterhuizen
Hier vindt u een particuliere verzameling van wat met treinen te maken heeft.Eigenlijk mogen we niet spreken van een museum omdat het om een privéverzameling gaat en het dus geen geregistreerd museum is. Er wordt dus ook geen entreegeld gevraagd, maar een vrijwillige bijdrage is altijd welkom om de collectie te kunnen uitbreiden en te onderhouden. Met het doel om de verzameling ook voor toekomstige bezoekers te behouden.
Middelbert
Engelbert en Middelbert
Meerstad Groningen is een nieuw te ontwikkelen woon- werk- recreatie- en natuurgebied ten oosten van de stad Groningen. In dit gebied moeten op termijn 8.000 woningen worden gerealiseerd in kwalitatief hoogwaardige suburbane woonmilieu's. Daarnaast wordt in Meerstad Groningen een groot meer aangelegd, dat voornamelijk gericht is op de buffering en berging van water in noodsituaties en dat tezamen met een nieuw aan te leggen landschap, de kwaliteitsdrager wordt van de nieuwe woonwijk.
Engelbert
Engelbert en Middelbert
Evenals Middelbert was Engelbert een zelfstandig kerspel in het Gorecht. De kerk van Middelbert is in 2003 gerestaureerd en de huidige kerk in Engelbert (1779) is in 2004 gerestaureerd. Deze kerken staan op historische plekken waar waarschijnlijk al meer dan 1.000 jaar kerken hebben gestaan.
Meerstad
Het masterplan is in 2005 goedgekeurd door de betrokken gemeenten Groningen en Slochteren.
Naast de geplande woningen is er een groot oppervlakte gereserveerd voor waterberging en recreatie. En in het kader van het natuurplan Midden-Groningen wordt er 1.000 ha bestemd voor beschermd natuurgebied.
Noorddijk
Noorddijk was in de middeleeuwen een belangrijk kerspel. Daarvan getuigen nog de oude boerderijen en de historische kerk. In de loop der eeuwen werd het grondgebied van dit kerspel steeds verder ingeperkt. Zoals door de aanleg van het Van Starkenborgkanaal en het Eemskanaal en de uitbreidingen van de stad Groningen. Noorddijk viel nog net onder het bisdom Utrecht maar vanaf 1392 kwam het onder bestuur van de stad Groningen.
Vanuit Noorddijk kunt u het Kardinger bos met het Bevrijdingsbos verkennen. Dit is een 223 ha groot aangelegd bos, in beheer bij Natuurmonumenten. De Kardinger Maar stroomt hier langs de oude poldermolen. Op de foto een kunstwerk van William Forsythe, geïnspireerd door de oude Groninger scheepsbouw.
Noorderhogebrug
Toch tufte zo'n stoomboot er aardig over, veel harder dan de turf- en korenschepen. Die voeren we allemaal voorbij. Maar we moesten wel iedere keer aanleggen. Zo stopten we in Kantens, Middelstum, Boerdam, Onderdendam, Bedum, Ellerhuizen, Zuidwolde, Noorderhogebrug.
Dit waren allemaal pleisterplaatsen waar heel wat oponthoud was door het aanleggen, het in- en uitstappen en het laden en lossen. En niet te vergeten de kroegen vlak bij de bruggen. Die stonden er niet voor niets.
Dorkwerd
De invloed van de stad Groningen is er altijd geweest. Archeoloog A.E. van Giffen begon zijn carrière hier met de afgraving in 1908. Maar in het begin van het 3e millennium kwam de dreiging van de stad dichterbij dan het ooit was. Maar deze historisch wierde bestaat nog altijd met enige inwoners in de buurt van de historische kerk en weem. Ter vergelijking: In 1850 woonden hier 300 personen en dezen verdienden hun brood (direct en indirect) met de veehouderij.
Aan de Zijlvesterweg, tussen Slaperstil (aan de weg Groningen-Leeuwarden) en Dorkwerd, ligt de wierde Kleiwerd. Er staan een aantal boerderijen op en bij de wierde.
Hoogkerk
Historie Hoogkerk
Hoogkerk ligt op een verhoogde uitloper van de Hondsrug. De historische kerk werd gebouwd in ongeveer het jaar 1200. Het Hoendiep ontstond vanaf 1576 en de Rijksstraatweg in 1842. Aan het Hoendiep werden een suikerfabriek (1896) en een strokartonfabriek (1913) gevestigd.
Hoogkerk is inmiddels een buitenwijk van de stad Groningen geworden, maar het dorpse karakter wil men behouden.
Leegkerk
Het in 1250 gebouwde kerkje van Leegkerk ligt op een wierde. Het heeft een vijfzijdig gesloten koor en een 18e eeuwse dakruiter. In het interieur bevinden zich enkele interessante zaken, zoals een preekstoel uit 1647, een tiengebodenbord uit 1653 en een koperen doopbekken uit 1675.
Hoewel de wierde van het voormalige wierdedorp Leegkerk is afgegraven en de stad oprukt, ligt het nog in het vrije vlakke groene Groninger land met nog een paar oude boerderijen in zijn omgeving.
Dichter (des vaderlands) Driek van Wissen, 4 augustus 2006.
De dichter des vaderlands (sinds 26 januari 2005) Driek van Wissen heeft meegewerkt aan het TV programma NOVA, rubriek "De beuk erin", onderwerp: "De lelijkste plaats van Nederland". Waarom doet een woordkunstenaar aan deze nieuwe TV cultuur op deze wijze mee?. Volgens Van Wissen moet het museum (ontwerper Mendini e.a.) weer afgebroken worden vanwege de lelijkheid van het gebouw.Is het misschien zijn afkomst?, zijn vader was namelijk een bekend architekt. Of is hij historisch beïnvloed? Gaat u even mee terug naar het jaar 1569: De Stad-Groningers kregen een gloeiende hekel aan het Italiaanse ontwerp (in opdracht van Philips II en Alva) van
de dwangburcht.Ter hoogte van het Verbindingskanaal en de huidige Heerebrug werd gedurende 8 jaar aan deze burcht gebouwd, na het vertrek in 1577 van de bezetters werd deze burcht direct weer afgebroken.
Of vindt dhr. Van Wissen het gewoon interessant om in de publiciteit te staan en heeft hij dit nodig als inspiratiebron voor meerdere kunstige verzen. In elk geval lijkt het mij beter dat hij zijn aandacht richt op het komende ontwerp voor de oostkant van de Grote Markt (Forum), past ook beter bij een woordkunstenaar.
De belangstelling voor het Groninger Museum zal er naar mijn mening niet onder lijden. Het scheppen van tegenstellingen wakkert de belangstelling aan en daar kan bijna niets tegen op.
Volgens Driek van Wissen
moet de beuk in dit Italiaans ontwerp
en hanteert daarbij zijn eigen woordenbijl.
Hij blijft dit doen met een opgewekt gemoed.
Maar
Terwijl hij zijn armetierig spierenstelsel spant,
om de eerste slag te slaan, voelt hij reeds zijn zwakte:
Architektuur is een kunst en niet aan zijn woordkunst verwant. (WB)
Groninger Museum (uit architektuur.org)
Het museum ligt in het Verbindingskanaal, recht tegenover het centraal station van Groningen. Via een looproute over het museum-eiland kunnen voetgangers direct van het station naar het centrum van Groningen gaan.De opbouw op het oostelijk gelegen paviljoen (vanaf het station aan de rechterkant) van het museum is ontworpen door Coop Himmelb(l)au. Het oorspronkelijk ontwerp voor dit deel (van de kunstenaar Frank Stella) bleek niet uitvoerbaar. Het westelijk gedeelte is ontworpen door Phillipe Starck en Michele de Lucchi. Locatie: Museumeiland 1, Groningen.
Ontwerp A. Mendini/Team 4, Coop Himmelb(l)au, Phillipe Starck, Michele de Lucchi Aannemer Van Wijnen. Realisatie in 1986 - 1995.
Groningen en Grunneger