Groningen en Grunneger,
SCHRIJVERSGALERIJ schrijvers, dichters en Groningen: Toneelschrijver J. RUITER
Aan de veren kent men de vogel
Grunneger en
Het woord Grunneger betekent "inwoner van Groningen". De taal van een Grunneger is het Grunnegs. Hoewel bestreden wordt dat het een taal is zoals de Friese taal, bestaat er toch een meest bekende schrijfwijze sinds enige heren zich daar op wetenschappelijk niveau mee bezig hielden.
Aangezien ik geen kennis heb van de Grunneger schriefwiezen hou ik mij bij het Nederlands, dat is al moeilijk genoeg.
We zijn ongeveer 35 jaar lid van de vereniging "de Grunneger Sproak" en hebben al heel wat toneelstukken gezien in onze eigen spreektoal. Zolang er nog Grunnegs gesproken en geschreven wordt bestaat het, maar het wordt wel steeds meer verdrongen door het Nederlands en het Engels.
De kennismaking met het geschreven Grunnegs begon bij ons met de gedichten en verhalen van Simon van Wattum en van Dr. P. van Leeuwen die we persoonlijk hebben gekend. Dr. van Leeuwen maakte zich de Grunneger toal aigen. Bijzonder om juist van hem, een niet-Grunneger, boekjes in het Grunnegs te kunnen lezen.
Theater te water
Theatergroep Waark
Grunneger toal
Grunnegs schrieven
Grunnegs
Het Nationale Toneel
Noord Nederlands Theater
Rederijkers Groningen
Veel toneelverenigingen zijn voortgekomen uit de oude rederijkerskamers. In de 12e eeuw ontstonden in Frankrijk de vestigingen van de nieuwe kloosterorden. En in de 13e eeuw onstonden daar de "chambres de rhétorique". In de Nederlanden werden in de 15e eeuw de rederijkerskamers georganiseerd, het werd een soort gilde.
In Groningen ontstaan de rederijkerskamers na 1850, tijdens de economische bloei van het boerenbedrijf. De toneelverenigingen ontstonden vaak uit deze kamers zoals de toneelvereniging Filia in Wedde voortkwam uit de rederijkerskamer Thalia (de muze van het blijspel).
Veel verenigingen (zoals zang- en buurtverenigingen) voerden jaarlijks een stuk op. Ook nu worden nog heel veel uitvoeringen gegeven. Zoals de zangvereniging Crescendo in Wedde dat nog altijd doet en de buurtverenigingen in Loppersum, Noordlaren, Finsterwolde, Appingedam etcetc.
De klassiekers die ik mij herinner zijn de Lindenbörg, en de Grunneger musical "Kerel op peerd woar blift tied" met het schitterend gezongen "de kiepkerel" door dhr. Jonkman, ook opgevoerd in theater de Molenberg te Delfzijl.
Toneelschrijver in Groningen
Johan E.G. Ruiter, toneelschrijver in Haren, Groningen.Johan Ruiter is blijkens de vele opvoeringen van door hem geschreven stukken redelijk succesvol. Hij schrijft zijn stukken in het Grunnegs en in het Nederlands.
Als aan een toeschouwer de vraag gesteld wordt wie de schrijver is van de zojuist gespeelde opvoering is het, denk ik, 10 tegen 1 dat men dat niet (meer) weet. Een extra vermelding is dus altijd op zijn plaats.
Op zijn website vindt u de stukken die hij geschreven heeft met een aantal vermeldingen van actuele toekomstige opvoeringen.
Toneelvoorstellingen
De toneelverainen "De Grunneger Sproak" vierde in 2004 haar 85 jarig bestaan. Dat kon men lezen in de proatjesmoaker het ledenblad van de vereniging. Voor deze gelegenheid werd, o.a. op 10 januari 2005, een jubileumstuk opgevoerd genaamd "'t Bezuik van de olle doame". De schrijver was Friedrich Dürrenmatt, vertaling en bewerking door Aaldrik Hovius, regie Niels Doornbos.
Het getuigt van moed om dit stuk door allemaal jeugdige spelers, in een jongerenproject, uit te laten voeren. De rollen zaten er goed in hetgeen door het publiek hoog werd gewaardeerd. Maar de artistieke vertolking (macht en onmacht in een stadse gemeenschap) kwam nog niet volledig over het voetlicht.
Jaarlijks worden door de leden van de "verainen" 2 toneelstukken opgevoerd.
Groningen en Grunneger